बिराटनगर । पत्रकारिता केवल पेशा होइन, जिम्मेवारी हो। यो सत्यको प्रहरी हो—जनताको आवाज बोल्ने माध्यम हो। तर जब यही पत्रकारिता झुकाव, स्वार्थ र प्रभावको बन्धक बन्छ, त्यसबेला कलमको धार मन्द हुन्छ र सत्यको स्वर दबिन्छ।
हाल बाँकेमा देखिएको एउटा प्रसङ्ग पत्रकारिताको यही प्रश्नमा पुनः ध्यानाकर्षण गराउँछ। २१ जनाले प्रमुख जिल्ला अधिकारीमाथि कारबाही माग्दै गृहमन्त्रीलाई ज्ञापनपत्र बुझायो, र त्यो समाचार धेरै मिडियामा प्रमुख शीर्षक बन्यो।
तर सोही विषयमा सयौँ नागरिकले जिल्ला प्रशासनमार्फत गृहमन्त्रीलाई विपरीत भावनाको ज्ञापनपत्र बुझाउँदा, अधिकांश मिडियाले त्यसलाई बेवास्ता गरे - न त तस्बिर छापे, न त शब्द प्रयोग गरे ।
अब प्रश्न उठ्छ — के २१ जनाको आवाज मात्र समाचार हो र सयौँको मौनता समाचार होइन? के संख्याले होइन, पक्षले समाचार लेखाउने हो? यदि हो भने त्यो पत्रकारिता होइन, त्यो त झुकावको कथा हो। पत्रकारिता निष्पक्ष हुनुपर्छ — त्यो सत्ताको होइन, सत्यको पक्षमा उभिनुपर्छ। पत्रकारिताको धर्म भनेकै सन्तुलन हो — जहाँ कुनै पनि दृष्टिकोणको उपेक्षा गरिँदैन, बरु सबै दृष्टिकोणलाई सुनिन्छ, जाँचिन्छ र तथ्यको धरातलमा प्रस्तुत गरिन्छ।
तर जब मिडियाले आफूले रोजेको पक्ष मात्र उजागर गर्छ र अर्को पक्षको अस्तित्वलाई नजरअन्दाज गर्छ, त्यो क्षण पत्रकारिता होइन, प्रचारको उपकरण बन्छ। त्यस्तो अभ्यासले न केवल जनताको विश्वास घटाउँछ, बरु पत्रकारिताको नैतिक जगलाई पनि कमजोर बनाउँछ।
पत्रकारको भूमिका न्यायाधीश बन्नु होइन —साक्षी बन्नु हो। उसले साँचो देखेको कुरा लेख्नु पर्छ, न कि साँचोलाई आफ्नो सोच अनुसार ढाल्नु। न्याय माग्ने होइन, अन्याय देखाउने हो। तर अहिले केही मिडिया संस्थाहरू त्यस भूमिकाबाट टाढा हिँडिरहेका छन्। पत्रकारितामा निष्पक्षता भनेको मौनता होइन; बरु त्यो त विवेकपूर्ण आवाज हो — जसले भनिन्छ, “सत्य यस्तो छ, अब जनताले निर्णय गरोस्।”
तर जब पत्रकारिताले जनताको निर्णयलाई प्रभाव पार्ने उद्देश्यले समाचार लेख्न थाल्छ, त्यो कलम पत्रकारिताको होइन, कसैको आदेशको कलम हुन्छ ।
प्रेस काउन्सिल नेपालले पनि यस्तो अवस्थाबारे गम्भीर भएर सोच्ने समय आएको छ। निष्पक्षताको नाममा भइरहेको पक्षपात, स्वतन्त्रताको नाममा भइरहेको आड, र जिम्मेवारीको नाममा भइरहेको मौनता — यी सबै विषयमा आत्मसमिक्षा अपरिहार्य भइसकेको छ। पत्रकारिता त जब साँचो हुन्छ, त्यो सत्तालाई प्रश्न गर्छ र समाजलाई सशक्त बनाउँछ। तर जब पत्रकारिता झुक्छ, त्यो समाजलाई विभाजित बनाउँछ र सत्यलाई कमजोर। कलम केवल शब्द होइन — यो इतिहास लेख्ने शक्ति हो।
त्यसैले कलमले सत्य लेखोस्, कारण सत्य सधैं बलियो रहन्छ, झुठो कथा भने समयसँगै भासिन्छ। पत्रकारको काम सत्य खोज्नु हो, न्याय बाँड्नु होइन। समाचार लेख्नु हो, प्रचार होइन। र जब पत्रकारिताले फेरि यो धर्म सम्झन्छ, त्यो समाज फेरि विश्वास गर्न थाल्छ।
